ქართულმა ენამ მრავალ ქარტეხილს გაუძლო – საქართველოს უახლეს ისტორიაში ენის დაცვისა და შენარჩუნების ერთ-ერთ საუკეთესო მაგალითს 1978 წლის 14 აპრილი წარმოადგენს. დღე, როდესაც ქართული საზოგადოების პროტესტის შედეგად, საბჭოთა ხელისუფლება იძულებული გახდა, აღარ შეეტანა კონსტიტუციაში ცვლილება, რომლითაც ქართული ენა სახელმწიფო ენის სტატუსს დაკარგავდა.

დღეს 1978 წლის 14 აპრილიდან 48 წელი გავიდა. ამ დღეს, ზეიმთან ერთად, მნიშვნელოვანია გააზრებაც იმისა, თუ რა ვიცით ქართული ენის შესახებ და როგორ ვუფრთხილდებით მას.

გთავაზობთ მწერლების, ენათმეცნიერებისა თუ ქართველოლოგების ციტატებს, რომლებიც მოსწავლეებს მშობლიური ენის მნიშვნელობის გააზრებაში უფრო მეტად დაეხმარება:

იაკობ გოგებაშვილი

„ქართული ენა ისეთივე მდიდარია და მრავალფეროვანი, როგორიც არის ბუნება კავკასიონისა, დედაენა არის ენა სულისა და გულისა, დედაბოძი ჭეშმარიტი განათლებისა“.

ილია ჭავჭავაძე

„სამი ღვთაებრივი საუნჯე დაგვრჩა ჩვენ მამა-პაპათაგან: მამული, ენა, სარწმუნოება. თუ ამათ არ ვუპატრონეთ, რა კაცები ვიქნებით, რა პასუხს გავსვემთ შთამომავლობას?… სხვისა არ ვიცით და ჩვენ კი მშობელ მამასაც არ დავუთმობდით ჩვენ მშობლიურ ენის მიწასთან გასწორებას… ენა საღმრთო რამ არის, საზოგადო საკუთრებაა, მაგას კაცი ცოდვილის ხელით არ უნდა შეეხოს“.

ვაჟა-ფშაველა

„ქართული ენა ძალიან დიდი ხნისაა, უკვე დამთავრებული, დახარებული ვაჟკაცია… გულს მისვენია ხატადა, ენა მთისა და ბარისა“.

აკაკი წერეთელი

„ეს არის ენა უტყუარი და ძვირფასი განძი ხალხისა. ძვირათ რომელიმე ხალხი გვეგულება, რომ ქართველებსავით მდიდარი ლექსიკონი ჰქონდეს“.

მუხრან მაჭავარიანი

„ქართული მარტო ენაა?!
ქართული ქართველთ რწმენაა!
ღმერთია!
ბედისწერაა!
ზღვა როა!
იმოდენაა!

კონსტანტინე გამსახურდია

„მშობლიური ენის სიწმინდის დაცვისათვის ბრძოლა ისეთივე საპატიო საქმეა, როგორც ხმლით დაცვა საკუთრი სამშობლოსი“.

მიხეილ ჯავახიშვილი

„ყოველი შეგნებული მოქალაქე მოვალეა, თავისი ენა კულტად გადააქციოს და მისი ცოდნა-შესწავლა უპირველეს ვალად გაიხადოს“.

გრიგოლ ორბელიანი

„ერის ცხოვრება, მისი ისტორია დაცულ არს ენით… რა ენა წახდეს, ერიც დაეცეს, წაეცხოს ჩირქი ტაძარსა წმიდას“.

დოდონა კიზირია

„ქართული ენა მსოფლიოს მერვე საოცრებაა“

ნიკო მარი

„ქართული ენით ყველაფერი გამოითქმება, რაც დედამიწაზე შეიძლება გამოითქვას რაგინდარა ენით. აზრი არ მოიპოვება არცერთ ენაზე, რუსეთის ან დასავლეთის ევროპისა, რომ არა თუ ქართველმა სავსებით ვერ გამოთქვას, არამედ მხატვრულ ყალიბში ვერ ჩამოასხას. ქართული ენა, განსაკუთრებით, ცოცხალი ქართული ენა, მაღალმხატვრულად გამოსახავს ყოველ აზრს და დაუმახინჯებლად და შეურყვნელად გადმოსცემს, ისე მდიდრულია ქართული ენა. შეიძლება ითქვას, შინაგანი თვისებებით იგი მსოფლიო ენაა“.

მარი ბროსე

„ქართული საოცარი ენაა, იგი არც ერთ ევროპულ ენას არ ჩამოუვარდება“.

რენე ლაფონი

„ქართული ენა მშვენიერი ენაა, მოქნილი და ზუსტი, ორიგინალური აგებულებისა“.

გოტფრიდ ლაიბნიცი

„გამაოცა ქართული ენის დროთა და კილოთა სიუხვემ“.

ასევე იხილეთ:

ენათმეცნიერი: „ენის ნორმები ყველა სახელმძღვანელოში უნდა აისახოს, პედაგოგი კი ამას სპეციალურ გაკვეთილებს უნდა უთმობდეს“

როგორც საპარლამენტო ანგარიშშია ნათქვამი, სასკოლო სივრცეში კვების ობიექტების მოწყობა მიმდინარეობს, თუმცა „სასკოლო კვების პროგრამა“ ამ დრომდე არ დანერგილა.

ომბუდსმენის შეფასებით, სკოლებში უფასო კვების დასანერგად შესაბამისი ღონისძიებების ინტენსიურად განხორციელება, ბავშვთა კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად, უმნიშვნელოვანესია.

„მიუხედავად იმისა, რომ მოწოდებული ინფორმაციით, ინფრასტრუქტურული პროგრამების ფარგლებში განათლების სამინისტრო განაგრძობს სასკოლო სივრცეში კვების ობიექტების მოწყობაზე მუშაობას, 2023 წლის განათლების რეფორმის ფარგლებში დამტკიცებული „სასკოლო კვების პროგრამა“, რომელიც სახალხო დამცველმა დადებითად შეაფასა, ამ დრომდე არ არის დანერგილი.

ბავშვთა სიღარიბისა და მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით, სკოლებში უფასო კვების დასანერგად შესაბამისი ღონისძიებების ინტენსიურად განხორციელება, უმნიშვნელოვანესია ბავშვთა კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად“, – აღნიშნულია საპარლამენტო ანგარიშში.

აქედან გამომდინარე, სახალხო დამცველი რეკომენდაციით მიმართავს საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრს, რომ „დაიწყოს სკოლებში უფასო კვების პროგრამის ეტაპობრივი დანერგვა“.

ასევე იხილეთ: 

სკოლებში ორ და სამცვლიანი სასწავლო რეჟიმი მოსწავლეთა განვითარებაზე უარყოფითად აისახება – ანგარიში

იმისთვის, რომ მოზარდებმა აღდგომას არ მოიწყინონ და მათთვის დღესასწაული ფერადი და ლაღი იყოს, თბილისის კლასიკური გიმნაზიისა და 97-ე საჯარო სკოლის სპეციალური მასწავლებელი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოწვეული ლექტორი, ნიცა ფხალაძე სააღდგომო თემატიკაზე შექმნილ გასაფერადებლებს გთავაზობთ.

გასაფერადებლები მოსწავლეებისთვის

სპეციალურად სააღდგომო დღეებისთვის შექმნილი გასაფერადებლები მოზარდებისთვის იქნება როგორც სახალისო, ისე განვითარებაზე ორიენტირებული.

ასევე იხილეთ:

როგორ გავაფორმოთ სააღდგომო კვერცხები – სადღესასწაულო აქტივობა ბავშვებისთვის

ამ დღისთვის, მეჭონეები, რომლებიც რამდენიმე კაცისგან შემდგარ ჯგუფს წარმოადგენდნენ, საგანგებოდ ემზადებოდნენ. იმოსებოდნენ ისე, რომ მათი ცნობა რთული ყოფილიყო, შემდეგ კი თითოეულ ოჯახს ჩამოუვლიდნენ, საჭონაო საგალობლით ხალხს ქრისტეს აღდგომას მიულოცავდნენ და მათგან სანაცვლოდ კვერცხებს იღებდნენ.

ჭონის ტრადიცია ყველა კუთხეში განსხვავებული იყო, თუმცა, მეჭონეები ყველგან კოსტუმირებულ მსვლელობას აწყობდნენ და დალოცვითი ხასიათის სიმღერა-ლექსებს ასრულებდნენ. სიმღერის შემდეგ, კვერცხების ჩასაწყობად, ბანიდან ერდოში კალათს ჩაუშვებდნენ, რომ მასპინძლისგან საჩუქარი მიეღოთ.

დღეს, ეს ტრადიცია ბევრ სოფელში საერთოდ მიივიწყეს, ბევრგან კი ბავშვების სახალისო მსვლელობდ იქცა. EDU.ARIS.GE დაინტერესდა, რა იციან ჭონაზე თბილისსა და რეგიონებში მცხოვრებმა მოსწავლეებმა და მათ კითხვები დაუსვა.

მე-11 კლასის მოსწავლე ლუკა ჯამაგიძემ, რომელიც იმერეთის ერთ-ერთ საჯარო სკოლაში სწავლობს, პასუხად გვითხრა, რომ ჭონაში მონაწილეობა თავადაც არაერთხელ მიუღია:

„ჭონა ტრადიციაა, რომლის დროსაც ბავშვები, წინასააღდგომოდ, ყველა ოჯახში მიდიან, მღერიან, ცეკვავენ, საკრავებზე უკრავენ. მასპინძელი მათ კვერცხსა და ტკბილეულობას აძლევს. რაც მთავარია, ამ დროს ისე უნდა იყო შემოსილი, რომ არავინ გიცნოს. რამდენჯერმე მიმიღია მონაწილეობა და ყოველთვის ძალიან გავერთე. კარგი ტრადიციაა, რომელსაც გაგრძელება უნდა. წელსაც აუცილებლად წავალ ჭონაზე“.

თბილისის ერთ-ერთი საჯარო სკოლის მე-8 კლასის მოსწავლე გიორგი ქამხაძისგან კი ისიც გავიგეთ, რომ ჭონაზე როგორც სოფელში, ისე დედაქალაქშიც ყოფილა:

„ჭონა არის აქტივობა, როდესაც ბავშვები მიდიან სხვადასხვა სახლში და აგროვებენ კვერცხებს და პასკებს. მე თვითონაც მიმიღია ჭონაში მონაწილეობა თბილისშიც და სოფელშიც. კარგი აქტივობაა, გასართობია. შეგროვებული კვერცხების გაჭირვებულებისთვის დარიგებაც შეიძლება“.

სააღდგომო ტრადიციულ მსვლელობაში არაერთხელ ჩართულა ჩვენ მიერ გამოკითხული კიდევ ერთი მოსწავლე ნაზი ბაღაშვილი, რომელიც თბილისის ერთ-ერთი საჯარო სკოლის მეათეკლასელია:

„დავდივარ სიმღერაზე „ამერ-იმერში“, საიდანაც ყოველ წელს მივდივართ ჭონაზე, რაც რა თქმა უნდა, დაკავშირებულია აღდგომასთან. ამ დროს, კონკრეტული ჯგუფი მთლიან სოფელს ფეხით შემოივლის, მღერის სააღდგომო სიმღერას, შედის ამა თუ იმ ეზოში და მასპინძელს კვერცხს სთხოვს. აქვთ კალათა, რაშიც ამ კვერცხებსა და ტკბილეულს აგროვებენ. წინა წელს ხოვლეში ვიყავი ჭონაზე, წელსაც წავალ“.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი რესპონდენტების ნაწილმა ჭონაზე ბევრი რამ იცოდა, გამოკითხულ მოსწავლეებს შორის იყვნენ ისეთებიც, რომლებმაც ამ ტრადიციაზე ჩვენგან შეიტყვეს. თუმცა, ბავშვებმა გაგვიმხილეს, რომ სააღდგომო კოსტუმირებულ მსვლელობაში მონაწილეობას სიამოვნებით მიიღებდნენ.

აღდგომა ფერად კვერცხებსა და ტკბილ პასკებთანაც ასოცირდება. იქნებ ამიტომ, ბავშვები წინაასააღდგომო სამზადისში ყოველთვის აქტიურად და სიხარულით ერთვებიან – განსაკუთრებულ რიტუალს კი კვერცხის შეღებვასთან ერთად, მისი მოხატვა წარმოადგენს.

შეღებვა და მოხატვა შესაძლებელია როგორც ტრადიციული (ენდრო, ხახვის ფურცლები), ისე დეკორატიული მეთოდებით (აკრილის საღებავები, სტიკერები). პირველ რიგში კი აუცილებელია, კვერცხი კარგად გაირეცხოს და მოიხარშოს მარილთან და ძმართან ერთად, რათა უკეთ შეიღებოს.

გთავაზობთ რამდენიმე მეთოდს, რომლითაც შეგიძლიათ, სადღესასწაულო აქტივობების ფარგლებში, დამოუკიდებლად ან მშობლებთან ერთად, კვერცხები მოხატოთ და გააფორმოთ:

მცენარეებით მოხატვა: კვერცხზე დააფიქსირეთ მწვანილის ფოთლები (ოხრახუში, პიტნა), ჩადეთ კაპრონის წინდაში და მოხარშეთ ენდროში – ტოვებს თეთრ ანაბეჭდებს წითელ ფონზე.

აკრილის საღებავებით მოხატვა: მოხარშულ და გაცივებულ კვერცხზე აკრილის საღებავებით შეგიძლიათ დაიტანოთ სხვადასხვა ორნამენტი, დაახატოთ როგორც გეომეტრიული ფიგურები, ისე სადა ყვავილები და ა.შ.

დეკუპაჟი ხელსახოცით: აიღეთ მოხარშული თეთრი კვერცხი. ფერადი ხელსახოციდან ამოჭერით სასურველი ფორმები (ყვავილები, ორნამენტები) და დაადეთ კვერცხს ფრაგმენტი, ფუნჯით გადაუსვით კვერცხის ცილა (როგორც წებო) და დაელოდეთ გაშრობას.

გაფორმება მარცვლეულით: შეგიძლიათ ნებისმიერი მარცვლეული გამოიყენოთ და სხვადასხვა კომპოზიცია შექმნათ. კვერცხზე მარცვლეულის დასაფიქსირებლად დაგჭირდებათ მხოლოდ წებო.

ბრწყინვალების მიცემა: შეღებვისა და გაფორმების შემდეგ, კვერცხებს გადაუსვით ცოტაოდენი ზეთი, რათა ბრწყინვალება მიეცეს.

ქაოსი ყოველთვის დესტრუქცია არ არის. ხშირად ის არის განვითარების ბუნებრივი ფაზა. ბავშვის ფსიქიკის განვითარების კონტექსტში, ქაოსი წარმოადგენს ექსპერიმენტირების სივრცეს. სწორედ ამ არეულობაში ირთვება კოგნიტიური პროცესები: დაკვირვება, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დაჭერა, ჰიპოთეზების შემოწმება. როცა ბავშვი სათამაშოს შლის, ის რეალურად „აზროვნებს ხელებით“ – სწავლობს სტრუქტურას, ლოგიკას, მთლიანობის დაშლისა და ხელახლა აგების პროცესს.

აქ ზუსტად ჯდება ჟან პიაჟეს ხედვა: ბავშვი ცოდნას პასიურად არ იღებს – ის თავად „აშენებს“ მას, აქტიური მოქმედების გზით. ეს „აშენება“ კი იშვიათად ხდება მოწესრიგებულ, სტერილურ გარემოში.

ასევე, საინტერესოა მარია მონტესორის მიდგომა: გარემო უნდა იყოს მომზადებული, მაგრამ არა კონტროლირებული იმ დონემდე, რომ ბავშვმა დაკარგოს ექსპერიმენტირების თავისუფლება. თავისუფლება + სტრუქტურა = განვითარება. მხოლოდ სტრუქტურა კი ხშირად იწვევს შიშს შეცდომის მიმართ.

დონალდ ვინიკოტი საუბრობდა „საკმარისად კარგ მშობელზე“, რომელიც ბავშვს აძლევს სივრცეს სპონტანური თამაშისთვის. ასეთ სივრცეში კი გარკვეული „ქაოსი“ გარდაუვალია და აუცილებელიც.

ქაოსი არის ადგილი, სადაც ბავშვს არ ეშინია ცდის; სადაც დაშლა არ არის შეცდომა, არამედ გაგების დასაწყისი; სადაც არ არსებობს „არასწორი“, არსებობს მხოლოდ პროცესი.

ზედმეტი წესრიგი ხშირად ქმნის ილუზიას, რომ ყველაფერი კონტროლქვეშაა, მაგრამ ამავე დროს ზღუდავს ცნობისმოყვარეობას.

ბავშვი, რომელსაც არ ეძლევა არევის, ძიების, დაშლის და ხელახლა აგების უფლება, იზრდება არა როგორც შემოქმედი, არამედ როგორც წესების შემსრულებელი.

და ყველაზე მნიშვნელოვანი: ქაოსი, რომელსაც აზრი აქვს, ყოველთვის წინ უსწრებს ნამდვილ წესრიგს.

ასევე იხილეთ:

„შენ ცუდი ბიჭი/გოგო ხარ“ – რა არ უნდა ვუთხრათ ბავშვს და რა უნდა ვიცოდეთ იარლიყებზე

როდის შეიყვარებს ბავშვი წიგნს? – პასუხი მშობლებს აქტუალურ კითხვაზე

გიმნაზიის მიერ 8 აპრილს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, 18-23 მარტს, ნიუ-იორკში გამართულ მასშტაბურ ღონისძიებაზე, რომელშიც მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან 3 000-ზე მეტი ახალგაზრდა მონაწილეობდა, AIA-GESS-ის დელეგაცია „საუკეთესო დელეგაციის” (Best Delegation) ტიტულით დაჯილდოვდა.

დელეგაციის შემადგენლობაში იყვნენ: ლილიანა ფინდიშვილი, გიორგი ჩიკვილაძე, ნინი ოქრაძე, ირაკლი ცაგარეიშვილი, გეგი მეტრეველი, სალომე ირემაძე, ნიკოლოზ მახათაძე, დაჩი უმიკაშვილი, თეკლა მესხი, ალექსანდრე კარანაძე.

განსაკუთრებით საამაყოა, რომ საუკეთესო მოდებატეების ტიტულიც სწორედ AIA-GESS-ის მოსწავლეებმა – ნიკოლოზ მახათაძემ, გიორგი ჩიკვილაძემ, ნინი ოქრაძემ, ირაკლი ცაგარეიშვილმა და გეგი მეტრეველმა მოიპოვეს.

„AIA-GESS უღრმეს მადლობას უხდის Georgia in the UN-ს და გაეროში საქართველოს მუდმივ წარმომადგენელს, ბატონ ცოტნე ზურაბიანს, გულთბილი, ემოციური და დასამახსოვრებელი მიღებისთვის. ვულოცავთ ჩვენს ნიჭიერ ახალგაზრდებს ამ დიდ წარმატებას! მადლობა AIA-GESS Debate Club-ს და ნათია კახნიაშვილს დაუღალავი შრომისა და მხარდაჭერისთვის. AIA-GESS – წარმატება ტრადიციაა“, – აცხადებენ გიმნაზიაში.

მეოთხეკლასელებმა, პედაგოგ ნათია კოხოძესთან ერთად, ორგანიზმების სასიცოცხლო ციკლი ფოტო-კადრად აქციეს – ყველაფერი კი დაიწყო ერთი უბრალო ფრაზით – „მას, მოდი, პეპელას ფოტო გადავუღოთ“…

როგორც მასწავლებელი EDU.ARIS.GE-ს უყვება, მოსწავლეებმა ორგანიზმების სასიცოცხლო ციკლი „დააფიქსირეს“ არა კამერით, არამედ ფურცელზე, ფერებითა და წარმოსახვით.

„თითოეული ეტაპი გადაიქცა „ფოტოკადრად“ – მოსწავლეებმა თითქოს დრო გააჩერეს და ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტები დაიჭირეს. ასე შევძელით, რომ სასიცოცხლო ციკლი აღარ ყოფილიყო მხოლოდ ტექსტი წიგნში – ის გადაიქცა ისტორიად, კადრებად, პატარა „ფოტოალბომად“, სადაც თითოეული სურათი სიცოცხლის გაგრძელებას გვიყვება. პროცესში ყველა მოსწავლე აქტიურად იყო ჩართული. ბავშვებს ძალიან მოსწონთ ასეთი აქტივობები. ახლა გადავწყვიტეთ, რომ ყველა ორგანიზმის ციკლები ასე წარმოვადგინოთ“, – აღნიშნავს ნათია კოხოძე.

ასევე იხილეთ: 

პატარა „სიბრძნის კონები“ ქუთაისიდან – როგორ იმოგზაურეს მოსწავლეებმა იგავ-არაკების სამყაროში

„მარტივი დავალება უნიკალური სამყაროს გამოსავლენად“ – შემოქმედებითი აქტივობა, რომელიც მასწავლებელმა მოსწავლეებს შესთავაზა

EMIS-ის ცნობით, ელექტრონულ ჟურნალში შეტყობინებების მართვის ფუნქცია გაძლევთ საშუალებას, ყველა მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ერთ სივრცეში აკონტროლოთ და მართოთ.

ძირითადი შესაძლებლობები:

• ყველა ტიპის შეტყობინებები
• დასწრების შესახებ შეტყობინებები
• შეფასებების შესახებ შეტყობინებები
• ღონისძიებების შესახებ შეტყობინებები
• სხვა ტიპის შეტყობინებები

ფუნქციონალი უზრუნველყოფს ეფექტიან და შეუფერხებელ კომუნიკაციას მასწავლებლებს, მშობლებსა და მოსწავლეებს შორის.

Android-ით გადმოსაწერად ეწვიეთ ბმულს
IOS-ით გადმოწერა კი შესაძლებელია აღნიშნული ბმულიდან

ასევე იხილეთ:

რა ტიპის შეტყობინებების მიღება შეუძლიათ მშობლებს ელექტრონული ჟურნალის აპლიკაციით – ინფორმაცია EMIS-სგან

როგორ უნდა გაიაროს მშობელმა ავტორიზაცია და ნახოს მეორე შვილის მონაცემები ელექტრონულ ჟურნალში – ინსტრუქცია EMIS-სგან

გიმნაზიის მიერ 6 აპრილს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, მონაწილეებმა სესიაზე წარადგინეს საინტერესო თემები და მაღალი აქტიურობა და ჩართულობა გამოავლინეს.

„ღონისძიებამ ტრადიციულად პოზიტიურ და მეგობრულ გარემოში ჩაიარა. მადლობა ყველა მონაწილეს აქტიურობისა და ჩართულობისთვის“, – აცხადებენ გიმნაზიაში.