„ბავშვი, რომელსაც არ ეძლევა არევის, დაშლის და ხელახლა აგების უფლება, იზრდება არა შემოქმედი, არამედ წესების შემსრულებელი“

ავტორი: ქეთევან მჭედლიშვილი – თანამედროვე განათლების აკადემიის დაწყებითი კლასების მასწავლებელი

ქაოსი ყოველთვის დესტრუქცია არ არის. ხშირად ის არის განვითარების ბუნებრივი ფაზა. ბავშვის ფსიქიკის განვითარების კონტექსტში, ქაოსი წარმოადგენს ექსპერიმენტირების სივრცეს. სწორედ ამ არეულობაში ირთვება კოგნიტიური პროცესები: დაკვირვება, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დაჭერა, ჰიპოთეზების შემოწმება. როცა ბავშვი სათამაშოს შლის, ის რეალურად „აზროვნებს ხელებით“ – სწავლობს სტრუქტურას, ლოგიკას, მთლიანობის დაშლისა და ხელახლა აგების პროცესს.

აქ ზუსტად ჯდება ჟან პიაჟეს ხედვა: ბავშვი ცოდნას პასიურად არ იღებს – ის თავად „აშენებს“ მას, აქტიური მოქმედების გზით. ეს „აშენება“ კი იშვიათად ხდება მოწესრიგებულ, სტერილურ გარემოში.

ასევე, საინტერესოა მარია მონტესორის მიდგომა: გარემო უნდა იყოს მომზადებული, მაგრამ არა კონტროლირებული იმ დონემდე, რომ ბავშვმა დაკარგოს ექსპერიმენტირების თავისუფლება. თავისუფლება + სტრუქტურა = განვითარება. მხოლოდ სტრუქტურა კი ხშირად იწვევს შიშს შეცდომის მიმართ.

დონალდ ვინიკოტი საუბრობდა „საკმარისად კარგ მშობელზე“, რომელიც ბავშვს აძლევს სივრცეს სპონტანური თამაშისთვის. ასეთ სივრცეში კი გარკვეული „ქაოსი“ გარდაუვალია და აუცილებელიც.

ქაოსი არის ადგილი, სადაც ბავშვს არ ეშინია ცდის; სადაც დაშლა არ არის შეცდომა, არამედ გაგების დასაწყისი; სადაც არ არსებობს „არასწორი“, არსებობს მხოლოდ პროცესი.

ზედმეტი წესრიგი ხშირად ქმნის ილუზიას, რომ ყველაფერი კონტროლქვეშაა, მაგრამ ამავე დროს ზღუდავს ცნობისმოყვარეობას.

ბავშვი, რომელსაც არ ეძლევა არევის, ძიების, დაშლის და ხელახლა აგების უფლება, იზრდება არა როგორც შემოქმედი, არამედ როგორც წესების შემსრულებელი.

და ყველაზე მნიშვნელოვანი: ქაოსი, რომელსაც აზრი აქვს, ყოველთვის წინ უსწრებს ნამდვილ წესრიგს.

ასევე იხილეთ:

„შენ ცუდი ბიჭი/გოგო ხარ“ – რა არ უნდა ვუთხრათ ბავშვს და რა უნდა ვიცოდეთ იარლიყებზე

როდის შეიყვარებს ბავშვი წიგნს? – პასუხი მშობლებს აქტუალურ კითხვაზე