„როცა მოსწავლე მშიერია, ის ვერ ისწავლის და როცა მასწავლებელი მშიერია, ვერ ასწავლის!“ – უფასო სასკოლო კვება

ავტორი: შალვა მინდაძე, განათლების კონსულტანტი, თბილისის N70 საჯარო სკოლის ისტორიისა და სამოქალაქო განათლების მასწავლებელი, შუა საუკუნეების კვლევების მაგისტრი

სპეციალურად EDU.AIS.GE-ს მკითხველისათვის:

უფასო სასკოლო კვება — როცა ბავშვი მშიერია, ის ვერ ისწავლის!!!

(და როცა მასწავლებელი მშიერია, ვერ ასწავლის)

საქართველოში, სადაც განათლება ოფიციალურად გამოცხადებულია ეროვნულ პრიორიტეტად, ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე და ხშირად უყურადღებოდ დარჩენილი საკითხია სასკოლო კვება — ანუ ის, თუ როგორ ზრუნავს სახელმწიფო იმაზე, რომ მოსწავლე და მასწავლებელი იყვნენ ენერგიულად, ჯანმრთელად და მზად სწავლა-სწავლებისთვის.

ქართული რეალობა — ბავშვი, რომელსაც სჯერა ცოდნის, მაგრამ თან მშიერია.

საქართველოს საჯარო სკოლებში სასკოლო კვების პოლიტიკა ფრაგმენტულია და არაერთგვაროვანი.

მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ მუნიციპალიტეტში არსებობს მცირე პროგრამები, რომლებიც უზრუნველყოფენ კვებას დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებისთვის, მთლიანად ქვეყნის მასშტაბით ეს სისტემა არ არის უნივერსალური.

ბევრ სკოლაში ბავშვები მოდიან სახლიდან უზმოზე. განსაკუთრებით ეს პრობლემა მწვავედ დგას სოფლად, სადაც ოჯახების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა ხშირად არ იძლევა ყოველდღიური სრულფასოვანი კვების საშუალებას. შედეგად — ბავშვი, რომელიც ვერ საუზმობს, ვერ იძენს კონცენტრაციას და ვერ იმახსოვრებს ინფორმაციას ისე, როგორც ფიზიკურად გამოკვებილი თანატოლი.

UNICEF-ის და UNESCO-ს დასკვნები

გაეროს ბავშვთა ფონდის ანგარიშებში ხაზგასმულია, რომ შიმშილი სკოლაში პირდაპირ აისახება აკადემიურ შედეგებზე. ბავშვები, რომლებიც რეგულარულად იღებენ სრულფასოვან საკვებს, უკეთესად წერენ ტესტებს, უფრო აქტიურები არიან გაკვეთილზე და ნაკლებად იშლებიან დისციპლინურად.

ეს უკვე მრავალი ქვეყნისთვის არ არის მხოლოდ სოციალური პროგრამა — ეს არის ინვესტიცია განათლებაში.

როგორია სხვა ქვეყნების გამოცდილება?

ფინეთი

ფინეთში 1948 წლიდან ყველა მოსწავლე იღებს უფასო, ბალანსირებულ სადილს სკოლაში. პროგრამა მოიცავს საუზმეს, სადილს და ზოგ შემთხვევაში მსუბუქ ვახშამსაც. საკვები მზადდება ადგილზე, სკოლებში მოქმედი დიეტოლოგების ზედამხედველობით.

შვედეთი – შვედეთში უფასო კვება ყველა მოსწავლისთვის სავალდებულოა. კერძები შეესაბამება ჯანმრთელობისა და ეკოლოგიური სტანდარტების ერთობლიობას. სახელმწიფოსთვის ეს არის არა ხარჯი, არამედ სოციალური თანასწორობის გარანტი.

ესტონეთი – ესტონეთი ხშირად მოიხსენიება როგორც „ევროპის განათლების მოდელი“. იქ ყველა მოსწავლე იღებს უფასო საკვებს და სახელმწიფო ამავდროულად აფინანსებს საკვების ხარისხის მუდმივ მონიტორინგს. კვების სისტემა იქცა სასწავლო კულტურის ნაწილად — ბავშვები თავად ეხმარებიან სადილზე და სწავლობენ ჯანსაღი კვების მნიშვნელობას.

იაპონია – იაპონიაში სასკოლო კვება აღიქმება საგანმანათლებლო აქტად. მოსწავლეები და მასწავლებლები ერთად სადილობენ კლასებში, განიხილავენ საკვების წარმომავლობასა და საკვებ ღირებულებას. ეს ამაღლებს პასუხისმგებლობისა და თანასწორობის გრძნობას.

ბრაზილია – ბრაზილიაში 2009 წლის შემდეგ უფასო კვება კონსტიტუციური უფლებაა. პროგრამა უზრუნველყოფს არა მხოლოდ ბავშვებს, არამედ სასკოლო პერსონალსაც იმ რეგიონებში, სადაც სიღარიბის მაჩვენებელი მაღალია.

როგორ დანერგეს ეს სისტემები?

1. კანონმდებლობითი გარანტია – კვება აღიარებულია როგორც ბავშვის უფლება, არა როგორც დახმარება.

2. ლოკალური წარმოება – საკვები ხშირად მზადდება ადგილობრივი ფერმერებისგან მოწოდებული პროდუქციით, რაც ეკონომიკასაც აძლიერებს.

3. საზოგადოებრივი კონტროლი – მშობლებიც, მასწავლებლებიც და ადგილობრივი თვითმმართველობებიც მონაწილეობენ პროცესში.

4. ფინანსური მოდელი – ქვეყნები იყენებენ განათლებისა და ჯანდაცვის საერთო ბიუჯეტს, რადგან კვება ორივე სფეროს ემსახურება.

და მასწავლებელი?

სწორედ ამ თემის განხილვისას ჩნდება კითხვა — რატომ რჩებიან მასწავლებლები ამ სისტემის მიღმა?

თუ მოსწავლე ვერ სწავლობს შიმშილით, პედაგოგიც ვერ ასწავლის ისე, როგორც საჭიროა, როდესაც თვითონაც გადაღლილია და ენერგეტიკულად გამოფიტული.

მასწავლებლები არიან განათლების მთავარი საყრდენნი — მაგრამ მათი ფიზიკური და ფსიქიკური კეთილდღეობა ხშირად სისტემის თვალთახედვის მიღმაა. საერთაშორისო მაგალითებიდან — ფინეთში, იაპონიაში და შვედეთში — მასწავლებლები მონაწილეობენ იმავე კვების სისტემაში, რასაც მოსწავლეები. ფინეთის სკოლებში მასწავლებელი და ბავშვი ერთ მაგიდასთან სხდებიან — სიმბოლურად და პირდაპირ — თანასწორობის ნიშნად.

ესტონეთში კი, სადაც პედაგოგის სოციალური სტატუსი მაღალია, სკოლების ნაწილი მასწავლებლებს სთავაზობს უფასო ან სუბსიდირებულ კვებას. ეს აღიქმება არა როგორც ფუფუნება, არამედ როგორც პროფესიული მხარდაჭერა.

რატომ უნდა გახდეს ეს საქართველოს დღის წესრიგი

ფიზიკური კეთილდღეობა = ხარისხიანი განათლება
შიმშილით არც ფოკუსი იარსებებს და არც მოტივაცია.

სოციალური თანასწორობა
თუ სკოლა უნდა იყოს დემოკრატიული სივრცე, იქ ყველა — ბავშვი თუ პედაგოგი — იმსახურებს ღირსეულ პირობებს.

პოლიტიკური ნება
სახელმწიფოს შეუძლია ეტაპობრივად დანერგოს უნივერსალური კვების სისტემა: პირველ ეტაპზე — მოსწავლეებისთვის, მეორე ეტაპზე — პედაგოგებისთვის.

განათლება იწყება თეფშიდან!

შიმშილი და ცოდნა შეუთავსებელი ცნებებია. როცა ბავშვი მშიერია, სწავლა კარგავს აზრს. როცა მასწავლებელი მშიერია, სწავლება კარგავს ძალას.

საკვები — არ არის მხოლოდ ფიზიოლოგიური საჭიროება; ეს არის სახელმწიფო პოლიტიკის საზომი.

თუ ოდესმე გვინდა, რომ განათლება მართლაც გახდეს ეროვნული ღირებულება, მაშინ სკოლაში თეფშიც ისეთივე მნიშვნელოვანი უნდა იყოს, როგორც სახელმძღვანელო.

ასევე იხილეთ:

„დროულად ამოქმედდეს უფასო, ჯანსაღი სასკოლო კვების პროგრამა!“ – სახალხო დამცველი განათლების მინისტრს

წყაროები: UNESCO (2023). Global School Meals Coalition Report; UNICEF (2022). Hunger and Learning Outcomes; The Guardian (2024). Why Estonia Has the Best Schools in Europe; Finnish National Board of Education (2023). School Meals Policy; OECD (2024). Teacher Well-being and Food Provision Systems.