5000 წლის თამაში ისტორიის გაკვეთილზე, როგორც სწავლების ინსტრუმენტი – სენეტი კლასში

ავტორი: თეკლე აბაშიძე, ისტორიის მასწავლებელი, გეგელიძეების საჯარო სკოლა

სპეციალურად EDU.ARIS.GE-ს მკითხველისათვის:

როდესაც მოსწავლეს ისტორიის სახელმძღვანელო უჭირავს, ის ტექსტს კითხულობს. როდესაც კი ხელში სათამაშო ფიგურა აქვს და გამარჯვების სურვილი ამოძრავებს – იწყებს ფიქრს. ეს ორი სრულიად განსხვავებული მდგომარეობაა, და სწორედ მეორე შემთხვევაში ხდება რეალური სწავლება.

ამ დასკვნამდე მივედი მაშინ, როდესაც ძველი ეგვიპტის თემის სწავლებისას კლასში სენეტი – კაცობრიობის ერთ-ერთი უძველესი სამაგიდო თამაში – შემოვიტანე.

რა არის სენეტი?

სენეტი (ეგვიპტური znt – „გავლა“) დაახლოებით 5000 წლის წინ გაჩნდა. ის მხოლოდ გასართობი თამაში არ ყოფილა – ძველი ეგვიპტელებისთვის სენეტი სიმბოლურად ასახავდა ადამიანის სულის მოგზაურობას იმქვეყნიურ სამყაროში, დუატში.

სათამაშო დაფა შედგება 30 უჯრისგან, რომლებიც S-ებური ტრაექტორიით არის განლაგებული. სვლები განისაზღვრება ოთხი ჩხირის (ეგვიპტური კამათლის) საშუალებით. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ბოლო ხუთ უჯრას, რომლებიც ეგვიპტურ მითოლოგიასთანაა დაკავშირებული:

• კეთილდღეობის სახლი
• წყლის სახლი (ხაფანგი)
• სამი ჭეშმარიტების სახლი
• ორი მბრძანებლის სახლი
• ჰორუსის სახლი

სენეტის მნიშვნელობას ნათლად უსვამს ხაზს ის ფაქტიც, რომ ტუტანხამონის სამარხში მისი რამდენიმე მდიდრული კომპლექტი აღმოაჩინეს.

როგორ გამოვიყენე გაკვეთილზე

სასწავლო პრობლემა იყო მარტივი: „ძველი ეგვიპტე“ ხშირად იქცევა ფაქტების მექანიკურ ჩამონათვალად. მოსწავლეები იმეორებენ ინფორმაციას, მაგრამ იშვიათად განიცდიან მას.
სენეტმა ეს შეცვალა.

თამაშის პროცესში თითოეულ მნიშვნელოვან უჯრაზე მოსწავლეებს ისტორიული კითხვები ელოდათ. სწორი პასუხი წინ სვლას ნიშნავდა, მცდარი – უკან დაბრუნებას. განსაკუთრებით რთული იყო „წყლის სახლი“ – 27-ე უჯრა, სადაც მოსწავლეს ყველაზე რთული კითხვა ხვდებოდა.
ამ პროცესში კლასში სრულიად განსხვავებული დინამიკა ჩამოყალიბდა:

• მოსწავლეები ერთმანეთთან აქტიურად თანამშრომლობდნენ;
• მსჯელობდნენ და კამათობდნენ;
• ცოდნა იქცა „სათამაშო რესურსად“.

ფრაზა – „მოიცადე, ეს ჰატშეფსუტია!“ – ნათლად აჩვენებდა, რომ ისტორიული ცოდნა მათთვის რეალურ მნიშვნელობას იძენდა.

Student’s Vision კლუბი — პრაქტიკის გაფართოება

პრაქტიკა კიდევ უფრო საინტერესო გახდა, როდესაც ის გავაგრძელეთ Student’s Vision ინგლისური ენის სასკოლო კლუბში.

მოსწავლეებმა:

• შექმნეს სენეტის ხელნაკეთი დაფები;
• გამოიყენეს ეგვიპტური სიმბოლოები (ანხი, ჰორუსის თვალი და სხვ.);
• შეადგინეს კითხვები ინგლისურ ენაზე;
• თამაშის წესები და განხილვა წარმართეს ორ ენაზე.

ამგვარად, ბუნებრივად შეიქმნა მულტიდისციპლინური სასწავლო გარემო, რომელიც აერთიანებდა:

• ისტორიას
• უცხო ენას
• მათემატიკას (ალბათობა, სვლების ანალიზი)
• ხელოვნებას (დიზაინი)
• ეთიკას (ბედისწერა და თავისუფალი ნება
• სენეტი ამ ყველაფრის გადაკვეთაზე აღმოჩნდა.

რატომ მუშაობს ეს მეთოდი

თამაშზე დაფუძნებული სწავლება ეფუძნება ბუნებრივ მოტივაციას. მოსწავლეს სურს გამარჯვება – და ამ მიზნის მისაღწევად ის სწავლობს.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ემოციური ფაქტორი. ფსიქოლოგიური კვლევები აჩვენებს, რომ ემოციურად დატვირთული გამოცდილება ბევრად უკეთ ინახება მეხსიერებაში, ვიდრე ნეიტრალური ინფორმაცია.

სენეტის დროს:

• სწორი პასუხი → წინსვლა
• წარმატება → დადებითი ემოცია
• ემოცია → უკეთ დამახსოვრება
  ამგვარად, ცოდნა მყარად ილექება.

პრაქტიკული რეკომენდაციები

სენეტის გამოყენება მარტივი და ხელმისაწვდომია:

• დაფა შეგიძლიათ დაბეჭდოთ ან ხელით დახაზოთ
• ჩხირების ნაცვლად გამოიყენეთ ჩვეულებრივი კამათელი
• ფიგურებად გამოდგება ნებისმიერი მცირე საგანი

გაკვეთილის სტრუქტურა:

1. თემის მოკლე ისტორიული კონტექსტი
2. თამაში (20–30 წუთი)
3. რეფლექსია – რა ისწავლეს მოსწავლეებმა

ორგანიზება:

• ჯგუფები: 4–5 მოსწავლე
• კითხვები: თემაზე მორგებული
• გამოყენება: არა მხოლოდ ისტორიაში – შესაძლებელია ადაპტირება სხვა საგნებშიც

დასკვნა

ერთ-ერთმა მოსწავლემ, რომელიც ჩვეულებრივ გაკვეთილებზე პასიურია, თამაშის შემდეგ თქვა:
„ვიცი, სად ცხოვრობდნენ – ისე ვიცი, როგორც ჩვენს ქუჩაზე“.

ეს შეფასება ყველაზე ზუსტია.

სენეტი 5000 წლის წინ შეიქმნა, მაგრამ ის დღესაც ცოცხალია – იქ, სადაც სწავლება ადამიანურ გამოცდილებად იქცევა. რადგან სწავლა ყველაზე ეფექტურია მაშინ, როცა ადამიანი პროცესში სრულად არის ჩართული – და თამაშში ის ყველაზე ბუნებრივად ახერხებს ამას.

ასევე იხილეთ:

როგორ და რა ნივთებით ვითამაშოთ მათემატიკის გაკვეთილზე – თამაშით სწავლების უპირატესობები დაწყებით საფეხურზე