„სკოლის მოსწავლეს ეროვნული იდენტობის განცდას მასწავლებელი უვითარებს“ – როგორ უნდა შესრულდეს ახალი სტანდარტის ჩანაწერი მათემატიკის გაკვეთილზე

მასწავლებელმა თავისი მიდგომებით მოსწავლეებს უნდა განუვითაროს ეროვნული ცნობიერება, ჩამოუყალიბოს კულტურული მრავალფეროვნებისადმი ინტერესი და ეროვნული იდენტობის განცდა.

სწორედ ეს მოეთხოვება სკოლის მასწავლებელს ახალი სტანდარტის შესაბამისად, რომელიც სექტემბერში დამტკიცდა და უკვე ამოქმედებულია.

განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო წერს, რომ მასწავლებლის მიერ მოსწავლეებში ეროვნული, ზოგადსაკაცობრიო და სამოქალაქო ცნობიერების განვითარება გულისხმობს შემდეგს:

მასწავლებელი ხელს უწყობს მოსწავლეების პასუხისმგებლიან მოქალაქეებად ჩამოყალიბებას, უვითარებს მათ ეროვნულ, ზოგადსაკაცობრიო და სამოქალაქო ცნობიერებასა და თანამედროვე საზოგადოებაში წარმატებული მონაწილეობისთვის აუცილებელ უნარებს.

ინდიკატორები კი ზემოთქმულისთთვის, მასწავლებლის ახალი სტანდარტით ასეთია:

– მასწავლებელი ქმნის თანასწორობის, ურთიერთპატივისცემისა და დემოკრატიული ღირებულებების პრინციპებზე დაფუძნებულ სასწავლო გარემოს და იყენებს სწავლების მიდგომებს, რომლებიც ხელს უწყობს მოსწავლეებში სტერეოტიპული აზროვნების კრიტიკულ გააზრებასა და დაძლევას, თანასწორობის, ტოლერანტობისა და ადამიანის უფლებების პატივისცემაზე დაფუძნებული დამოკიდებულებების ჩამოყალიბებასა და მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენებას.

– მასწავლებლის მიერ გამოყენებული მიდგომები მოსწავლეებს უვითარებს ეროვნულ ცნობიერებას და აფართოებს მათ ზოგადსაკაცობრიო ხედვას, უყალიბებს კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ინტერესს და ეროვნული იდენტობის განცდას.

– მასწავლებელი იყენებს ისეთ სტრატეგიებს, რომლებიც ხელს უწყობს მოსწავლეთა სასწავლო და ინოვაციური უნარების, ციფრული წიგნიერებისა და ცხოვრებისეული და კარიერული კომპეტენციების განვითარებას.

– მასწავლებელი სასწავლო პროცესში იყენებს მდგრადი განვითარების მიზნებზე ორიენტირებულ მიდგომებს, რომლებიც ხელს უწყობს ბუნებრივი და სოციალური გარემოს მიმართ პასუხისმგებლიანი დამოკიდებულების განვითარებას.

როგორ უნდა მიაღწიოს ამ შედეგს მასწავლებელმა მაგალითად მათიმატიკის გაკვეთილზე? – ამ კითხვით EDU.ARIS.GE-მ მათემატიკოსი, სერტიფიცირებულ პედაგოგსა და ტრენერს მანანა ხვედელიძეს მიმართა.

“ერთი შეხედვით, ეს მოთხოვნა ჰუმანიტარული დისციპლინების პრეროგატივად აღიქმება. თუმცა მათემატიკა, როგორც უნივერსალური ენა, ატარებს არანაკლებ სოციოკულტურულ და პიროვნულ-განმავითარებელ პოტენციალს. საუბარია არა საგნის ხელოვნურ „ჰუმანიტარიზაციაზე“, არამედ მისი რეალურ ცხოვრებასთან, ეროვნულ მემკვიდრეობასთან და გლობალურ პროცესებთან დაკავშირებაზე”, – გვიხსნის სპეციალისტი.

მანანა ხვედელიძეს ეროვნული, ზოგადსაკაცობრიო და სამოქალაქო ღირებულებების ინტეგრირება მათემატიკის სწავლებაში ასე აქვს წარმოდგენილი:

პრაქტიკული მიდგომები მათემატიკის გაკვეთილზე

ეროვნული ცნობიერება და იდენტობა (ეთნომათემატიკა)

ისტორიული მეტროლოგია – ძველი ქართული საზომი ერთეულების (მტკაველი, ადლი, ლიტრა, ფუთი, წყრთა, გოჯი და სხვ.) შედარება თანამედროვე მეტრულ სისტემასთან, კონვერტაციის ამოცანების საშუალებით.

არქიტექტურული გეომეტრია – ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების (სვეტიცხოველი, გელათი, ბაგრატი) და ტრადიციული ორნამენტიკის (ხალიჩები, ჭედურობა) გეომეტრიული ანალიზი – სიმეტრია, პროპორციები, ოქროს კვეთა.

ქართული ანბანი და რიცხვები – ძველ ხელნაწერებში ასო-ნიშნების რიცხვითი მნიშვნელობების (ასომთავრული ანბანური რიცხვითი სისტემის) გამოყენებით ამოცანების მოდელირება.

ზოგადსაკაცობრიო ხედვა და კულტურული მრავალფეროვნება

მეცნიერების ისტორია – მათემატიკის, როგორც კაცობრიობის ერთობლივი მონაპოვრის, ჩვენება (ინდური „ნული“, არაბული ალგებრა, ბერძნული გეომეტრია, ევროპული კალკულუსი).

ინტერკულტურული გეომეტრია – სხვადასხვა კულტურის ნიმუშების (ისლამური გეომეტრიული პარკეტაჟი, ჩინური ტანგრამი, იაპონური ორიგამი) გამოყენება სივრცული აზროვნების განსავითარებლად.

„გლობალური სოფლის“ მოდელი – დედამიწის მოსახლეობის პროპორციული დაყვანა პატარა ჯგუფამდე და პროცენტული ანალიზი რესურსების განაწილების, განათლებასა თუ წყალზე ხელმისაწვდომობის მაგალითზე.

სტატისტიკა, ეკონომიკა და მდგრადი განვითარება

დემოგრაფიული პროცესები – საქართველოსა და მსოფლიოს შობადობის, მიგრაციისა და მოსახლეობის დაბერების მაჩვენებლების ანალიზი დიაგრამების საშუალებით.

განვითარების ინდექსები (HDI, GDP) – სხვადასხვა ქვეყნის ეკონომიკური მონაცემების შედარება, კორელაციისა და გაფანტულობის დიაგრამების აგება.

მწვანე მათემატიკა – ნახშირბადის კვალის, ტყის მასივების შემცირებისა და წყლის მოხმარების მარტივი მათემატიკური მოდელირება.

თეორიული საფუძველი: PISA-ს მიდგომა vs. საბჭოთა აკადემიური მოდელი

ეს არ ნიშნავს საბჭოთა მათემატიკური სკოლის სრულ უარყოფას – მისი ალგორითმული სიმკაცრე კვლავ ღირებულია, განსაკუთრებით ოლიმპიადური მომზადებისთვის, თუმცა თანამედროვე საგანმანათლებლო პარადიგმა მოითხოვს მის შეხამებას გამოყენებით, კონტექსტურ სწავლებასთან.

მანანა ხვედელიძე EDU.ARIS.GE-სთან ამბობს, რომ ასეთი მიდგომის დანერგვას რამდენიმე ფართო თანმდევი სარგებელი გააჩნია:

ფართო საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივი მნიშვნელობა

ეს არის პედაგოგიური არგუმენტაცია და ერთ-ერთი შესაძლო ინტერპრეტაცია განათლების პოლიტიკის საკითხზე, არა უდავო ფაქტი. თუ დოკუმენტი ფართო აუდიტორიისთვისაა განკუთვნილი, სასურველია „საბჭოთა“ და „დასავლური“ მოდელების დაპირისპირება ოდნავ დაბალანსდეს.

ანალიტიკური მედეგობა – მონაცემთა ანალიზის, სტატისტიკისა და ლოგიკური მსჯელობის უნარები აძლიერებს მოსწავლის შესაძლებლობას, კრიტიკულად შეაფასოს ინფორმაცია და არ დაემორჩილოს მანიპულაციურ თუ ზედაპირულ არგუმენტაციას.

გლობალურ კონტექსტში ჩართულობა – გლობალური მონაცემების სწავლებაში ინტეგრირება მოსწავლეს აძლევს საშუალებას, საქართველო აღიქვას გლობალური სამყაროს ნაწილად, არა იზოლირებულ სივრცედ.

საერთაშორისო საგანმანათლებლო სტანდარტებთან დაახლოება – PISA-ს ტიპის
მიდგომების დანერგვა შეესაბამება ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში მიმდინარე ტენდენციებს.

ეროვნული თვითმყოფადობის დადასტურება – ზუსტ მეცნიერებებში ქართული კულტურულ-ისტორიული კონტექსტის ინტეგრირება უჩვენებს, რომ ქართულ ცივილიზაციას ისტორიულად ჰქონდა საკუთარი წვლილი ინტელექტუალურ და მეცნიერულ აზროვნებაში.

მანანა ხვედელიძის თქმით, მათემატიკის მასწავლებელი, რომელიც ამ მეთოდოლოგიას იყენებს, სცილდება ფორმულების მშრალ გადაცემას: “ის პასუხობს პროფესიული სტანდარტის მოთხოვნას და კვეთს ორ მიზანს ერთდროულად: აძლიერებს საგნობრივ კომპეტენციას და აღზრდის საკუთარ ფესვებზე დაფუძნებულ, კრიტიკულად მოაზროვნე და გლობალურად კონკურენტუნარიან მოქალაქეს”.

თუმცა რელევანტურ კითხვაზე – მასწავლებლები რამდენად იყენებენ გაკვეთილზე ამ პრაქტიკას და ხაზს უსვამენ თუ არა ზემოთქმულს, პასუხი, ძირითად შემთხვევაში, უარყოფითია.

ასევე იხილეთ:

როგორი უნდა იყოს განათლების სამინისტროს ხედვით პასუხისმგებლიანი და ეთიკური მასწავლებელი – მოთხოვნები გაიწერა